Marcella Sembrich-Kochańska polska supergwiazda opery przełomu XIX i XX wieku
Marcella Sembrich-Kochańska (właśc. Prakseda Marcelina Kochańska, 1858–1935) była sopranem koloraturowym i jedną z największych gwiazd opery przełomu XIX i XX wieku. Należała do najwybitniejszych artystek swojej epoki – zarówno jako śpiewaczka, jak i pedagog.
Goldmark – kompozytor, pianista i nauczyciel George’a Gershwina – pisał o niej:
„To nie tylko głos zachwycał — to była szlachetna i wzniosła sztuka, która nim kierowała. To było muzyczne mistrzostwo, które za nim stało — to był blask emocji, zawsze obecnych, a jednak wspaniale kontrolowanych, który go wzbogacał — i piękne, pełne godności kobiece człowieczeństwo przenikające wszystko, co nadawało temu szlachetność”.
Jej długa kariera obejmowała role pierwszoplanowe w inauguracyjnym sezonie Metropolitan Opera, a także występy operowe, recitalowe i koncertowe w całej Europie i Stanach Zjednoczonych.
Urodziła się 15 lutego 1858 roku w Wiśniowczyku w Galicji, wówczas znajdującej się pod zaborem austro-węgierskim. Pochodziła z ubogiej rodziny o silnych tradycjach muzycznych – jej ojciec był nauczycielem muzyki i organistą, grał na klarnecie, organach i wiolonczeli.
Dzieciństwo spędziła w Bolechowie. Już jako czterolatka rozpoczęła naukę gry na fortepianie, a dwa lata później na skrzypcach. Od najmłodszych lat wykazywała niezwykły talent i wszechstronność.
Jako dziewczynka zarabiała, akompaniując innym muzykom i występując podczas przyjęć arystokracji, aby wspomóc rodzinę i opłacić studia w Konserwatorium Lwowskim (wówczas w Galicji austro-węgierskiej, dziś na Ukrainie). Następnie kontynuowała edukację w Konserwatorium Wiedeńskim, gdzie studiowała fortepian, skrzypce, a później również śpiew. Doskonaliła się także w Mediolanie.
W pierwszych latach kariery występowała równocześnie jako pianistka, skrzypaczka i wokalistka, co czyniło ją artystką o wyjątkowej wszechstronności.
Operowy debiut odbyła w 1877 roku w Atenach. Według źródeł wystąpiła wówczas w roli Elviry w I puritani Belliniego; w tym samym roku śpiewała także tytułową partię w Lucii di Lammermoor Donizettiego.
Rok 1877 był dla niej przełomowy również prywatnie: poślubiła swojego mentora i orędownika, pianistę Wilhelma Stengla, urodziła pierwszego z dwóch synów i na stałe zamieszkała w Dreźnie.
W latach 1878–1880 związana była z operą w Dreźnie, gdzie zdobyła pierwsze znaczące sukcesy. Wkrótce rozpoczęła intensywne tournée po Europie – występowała w Wiedniu, Petersburgu, Moskwie, Londynie (Covent Garden), Paryżu, Madrycie, Berlinie, Hamburgu, Monte Carlo i wielu innych miastach.
W 1883 roku Henry Abbey, menedżer młodej Metropolitan Opera Company w Nowym Jorku, zaproponował jej kontrakt na inauguracyjny sezon teatru. Sembrich przyjęła ofertę i wystąpiła już drugiego wieczoru sezonu w tytułowej roli Lucii di Lammermoor.
Była pierwszą Polką na scenie Metropolitan Opera. W ciągu kariery zaśpiewała tam 466 przedstawień i przez jedenaście sezonów należała do największych primadonn tej sceny.
Kreowała m.in. Królową Nocy (Czarodziejski flet), Violettę (Traviata), Gildę (Rigoletto), Mimi (Cyganeria) i wiele innych ról. Jako jedna z pierwszych wykonawczyń w historii MET interpretowała te partie w początkowym okresie działalności teatru.
Była artystką o ogromnej sile przyciągania – przyciągała tłumy i zdobywała entuzjastyczne recenzje najważniejszych krytyków amerykańskich. W Metropolitan Opera wystąpiła łącznie 466 razy.
W 1902 roku w Stanach Zjednoczonych wykonała partię Ulany podczas amerykańskiej premiery opery Manru Ignacego Jana Paderewskiego.
Przez trzy dekady podróżowała między Europą a Stanami Zjednoczonymi. Występowała w Dreźnie, Londynie, Madrycie, Paryżu i Petersburgu.
Śpiewała u boku Enrico Caruso, Christine Nilsson, Lillian Nordiki, Adeliny Patti, Antonia Scottiego, Mattii Battistiniego, Jana i Edwarda Reszków oraz Adama Didura. Współpracowała z dyrygentami tej miary co Gustav Mahler.
Występowała także obok Johannesa Brahmsa i Józefa Wieniawskiego. Śpiewała dla monarchów i arystokracji – od cara Rosji Aleksandra II otrzymała diamentową bransoletkę, którą zachowała do końca życia.
Przyjaźniła się i koncertowała z Ignacym Janem Paderewskim, współpracowała z Giuseppe Verdim, a jej repertuar obejmował dzieła najwybitniejszych kompozytorów epoki, w tym opery takie jak Madama Butterfly.
Jej głos obejmował około dwóch i pół oktawy. Opisywano go jako lekki, czysty, niemal „fletowy”, o niezwykłej precyzji i wirtuozerii koloraturowej.
Szczególne uznanie zdobywała w repertuarze belcantowym i mozartowskim: jako Łucja, Violetta, Królowa Nocy, Zuzanna czy Lakmé.
Często kończyła recitale, zasiadając przy fortepianie lub sięgając po skrzypce, prezentując pełnię swoich muzycznych umiejętności.
Po zakończeniu kariery operowej w 1909 roku przez niemal dekadę dominowała na estradzie koncertowej w Europie i Stanach Zjednoczonych. Rozszerzyła formułę recitalu pieśni, jako jedna z pierwszych śpiewaczek światowej renomy włączając do programów pieśni ludowe.
Mimo międzynarodowej kariery konsekwentnie promowała kulturę polską. Wykonywała utwory Chopina, Moniuszki, Niewiadomskiego i Paderewskiego, często z własnym akompaniamentem. Przez wiele lat śpiewała po polsku pieśń Chopina „Życzenie”, traktując ją jako symbol narodowej tożsamości.
W 1915 roku, po wybuchu I wojny światowej i osiedleniu się w Stanach Zjednoczonych, założyła American Polish Relief Committee, zbierając tysiące dolarów i wysyłając pomoc dla Polaków dotkniętych wojną.
Lista ról Marcelli Sembrich-Kochańskiej według tytułów oper:
Alessandro Stradella – Leonora (Flotow)
Amy Robsart – Amy Robsart (De Lara)
Die Entführung aus dem Serail – Konstancja (Mozart)
Die Fledermaus – Rozalinda (Johann Strauss)
Die Folkunger – Maria (Kretschmer)
Die lustigen Weiber von Windsor – Pani Fluth (Nicolai)
Die Meistersinger von Nürnberg – Ewa (Wagner)
Die Zauberflöte – Królowa Nocy (Mozart)
Don Giovanni – Zerlina (Mozart)
Don Pasquale – Norina (Donizetti)
Demon – Tamara (Rubinstein)
Ernani – Elwira (Verdi)
Faust – Małgorzata (Gounod)
Hamlet – Ofelia (Thomas)
I Pagliaci – Nedda (Leoncavallo)
I Puritani – Elwira (Bellini)
Il barbiere di Siviglia – Rozyna (Rossini)
L’Étoile du Nord – Katarzyna (Meyerbeer)
La bohème – Mimi (Puccini)
La fille du régiment – Maria (Donizetti)
La Juive – Eudoksja (Halévy)
La Sonnambula – Amina (Bellini)
Le nozze di Figaro – Zuzanna (Mozart)
Le pardon de Ploërmel – Dinorah (Meyerbeer)
Les Huguenots – Małgorzata de Valois (Meyerbeer)
Les pêcheurs des perles – Leïla (Bizet)
L’elisir d’amore – Adina (Donizetti)
Lohengrin – Elza (Wagner)
Lucia di Lammermoor – Łucja (Donizetti)
Manon – Manon (Massenet)
Manru – Ulana (Paderewski)
Martha – Henrietta (Flotow)
Mignon – Mignon (Thomas)
Robert le diable – Izabela (Meyerbeer)
Rigoletto – Gilda (Verdi)
Roméo et Juliette – Juliette (Gounod)
Ruy Blas – Donna Maria von Nenburg (Marchetti)
La Traviata – Violetta (Verdi)
Po wybuchu wojny opuściła Europę i osiadła w Nowym Jorku. Letnie miesiące spędzała w Lake Placid w Adirondack Mountains.
Po śmierci męża w maju 1917 roku wycofała się z życia publicznego. W 1920 roku została naturalizowaną obywatelką Stanów Zjednoczonych.
W 1922 roku zakupiła 55-akrową posiadłość nad jeziorem Lake George i wybudowała studio pedagogiczne.
W 1924 roku została dyrektorką programów wokalnych zarówno w Juilliard Graduate School, jak i w Curtis Institute of Music. Jej wpływ rozszerzył się z działalności scenicznej na kształtowanie kultury muzycznej w Ameryce. Latem prowadziła zajęcia w Bolton Landing, gdzie przywoziła studentów obu instytucji. Jej uczniowie stawali się później czołowymi śpiewakami i pedagogami w USA i Europie.
Curtis Institute przyznał jej doktorat honoris causa podczas pierwszej ceremonii ukończenia studiów, zaledwie dekadę po założeniu uczelni.
Marcella Sembrich zmarła 11 stycznia 1935 roku w Nowym Jorku, tuż przed swoimi 77. urodzinami, po długiej chorobie. Spoczęła ostatecznie w Dreźnie, w grobie rodziny Stenglów.
27 stycznia 1935 roku Ernest Hutcheson, dziekan Juilliard Graduate School, w przemówieniu żałobnym mówił o niej jako o „niezrównanej muzyczce i interpretatorce pieśni, szlachetnej kobiecie, wiernej przyjaciółce i niestrudzonej kapłance przy ołtarzu piękna”.
Jej archiwum zdeponowano w New York Public Library for the Performing Arts.
Jej dawna letnia rezydencja w Bolton Landing nad jeziorem Lake George została przekształcona w Marcella Sembrich Opera Museum. Na 4,5 akra pierwotnej posiadłości, obejmującej studio pedagogiczne, odbywają się dziś koncerty, wykłady i wystawy poświęcone jej życiu i złotej erze opery.
Pozostawiła po sobie nagrania, uczniów i legendę artystki, która z galicyjskiej biedy wzniosła się na światowe sceny, stając się symbolem mistrzostwa techniki, muzykalności i niezłomnej tożsamości.
The Sembrich Opera Museum – dom, który stał się żywą sceną pamięci
Wśród zieleni nad jeziorem Lake George, w malowniczym Bolton Landing w stanie Nowy Jork, stoi drewniany dom o jasnej werandzie i dyskretnej elegancji. To tutaj Marcella Sembrich – jedna z największych sopranistek przełomu XIX i XX wieku – spędzała letnie miesiące, ucząc, odpoczywając i przyjmując artystów z całego świata. Dziś jej dawna rezydencja żyje nadal, przekształcona w muzeum opery jej imienia.
Sembrich nie tylko mieszkała w Bolton Landing – ona stworzyła tam przestrzeń pracy twórczej i pedagogicznej. W jej studiu odbywały się lekcje śpiewu, rozmowy o muzyce, próby i kameralne spotkania artystyczne. Po śmierci artystki dom – wraz z bezcenną kolekcją pamiątek – został zachowany i otwarty dla publiczności jako The Sembrich Opera Museum.
To nie jest muzeum w tradycyjnym sensie. To miejsce, w którym historia oddycha. Wnętrza zachowały charakter epoki: oryginalne meble, fotografie, nuty z odręcznymi adnotacjami, listy od kompozytorów i dyrygentów, kostiumy sceniczne. Wśród eksponatów znajduje się także legendarna suknia Królowej Nocy – roli, która przyniosła Sembrich międzynarodową sławę.
Najbardziej poruszające jest jednak to, że dom Sembrich wciąż rozbrzmiewa muzyką. Koncerty odbywają się przy jej odrestaurowanym fortepianie Steinway & Sons z 1905 roku. Letni festiwal przyciąga śpiewaków, instrumentalistów i melomanów, którzy spotykają się tu w duchu dawnej, kameralnej tradycji.
Organizowane są także wykłady, prezentacje historyczne i wystawy czasowe, ukazujące zarówno życie samej Sembrich, jak i szerszy kontekst złotej ery opery. To miejsce dialogu między przeszłością a teraźniejszością.
Obecnie muzeum prezentuje ekspozycje poświęcone jej karierze międzynarodowej – od debiutu w Atenach, przez triumfy w Nowym Jorku, po działalność pedagogiczną w Stanach Zjednoczonych. Wystawy ukazują Sembrich jako artystkę nowoczesną: jedną z pierwszych gwiazd fonografii, kobietę niezależną, mentorkę całego pokolenia śpiewaków.
Fotografie sceniczne, archiwalne nagrania, korespondencja z największymi twórcami epoki – wszystko to tworzy portret artystki, która nie tylko śpiewała, ale współtworzyła historię opery.
Przekazując swoją rezydencję i gromadzone przez lata pamiątki, Sembrich ocaliła coś więcej niż prywatne wspomnienia. Ocaliła świat – świat opery sprzed mikrofonów, transmisji i globalnej mediatyzacji.
Dziś, gdy odwiedzający przekraczają próg domu w Bolton Landing, wchodzą nie do muzeum, lecz do przestrzeni pamięci. Do miejsca, w którym głos sprzed wieku wciąż wybrzmiewa – nie tylko w nagraniach, lecz w atmosferze, w świetle wpadającym przez okna, w ciszy poprzedzającej pierwszy dźwięk koncertu.
Dom Marcelli Sembrich nie jest pomnikiem. Jest sceną, która nadal żyje.
Marcella Sembrich zadebiutowała w Metropolitan Opera w sezonie 1883–1884 w operze Lucia di Lammermoor. Wystąpiła w tej roli na scenie Met 41 razy.
Sembrich pozostawiła około 100 nagrań z lat 1903-1919 nagranych dla firm takich jak Columbia Records i Victor Talking Machine Company.